Łączenie zdjęć w PDF: Szybko, prosto i bezpiecznie na każdym urządzeniu

W dzisiejszym cyfrowym świecie, gdzie zdjęcia i dokumenty często idą w parze, umiejętność szybkiego łączenia wielu obrazów w jeden plik PDF staje się nieoceniona. Ten artykuł to Twój praktyczny przewodnik, który krok po kroku pokaże Ci, jak efektywnie porządkować i konwertować Twoje fotografie, skany czy zrzuty ekranu w spójne dokumenty PDF, niezależnie od tego, czy pracujesz na komputerze, czy smartfonie.

Dlaczego jeden plik PDF jest lepszy niż dziesiątki JPG?

Łączenie wielu zdjęć w jeden plik PDF to rozwiązanie, które zrewolucjonizowało sposób, w jaki zarządzamy cyfrowymi obrazami. Z mojego doświadczenia wynika, że jest to szczególnie przydatne w wielu codziennych i zawodowych sytuacjach. Wyobraź sobie, że musisz przesłać dziesiątki skanów faktur, umów czy notatek z wykładów wysyłanie każdego pliku osobno to udręka. Jeden PDF załatwia sprawę! To także idealne rozwiązanie do tworzenia profesjonalnego portfolio fotograficznego, gdzie wszystkie zdjęcia są uporządkowane w jednej, łatwej do przeglądania prezentacji. Przygotowując materiały do druku lub składając prace na uczelnię, gwarantujesz sobie, że kolejność i formatowanie zostaną zachowane, niezależnie od urządzenia odbiorcy. Krótko mówiąc, jeden PDF to porządek, oszczędność czasu i pewność, że Twoje pliki dotrą w nienaruszonym stanie.

Bezpieczeństwo, profesjonalizm, wygoda kluczowe zalety PDF-a

Kiedyś sam wysyłałem zdjęcia luzem, ale szybko zrozumiałem, że to nieefektywne. Format PDF oferuje wiele korzyści, które sprawiają, że jest on moim ulubionym wyborem do łączenia obrazów:

• Ułatwione zarządzanie plikami: Zamiast dziesiątek pojedynczych zdjęć, masz jeden spójny dokument, który łatwiej przechowywać, wyszukiwać i archiwizować.
• Zachowanie spójności dokumentu: PDF gwarantuje, że układ, kolejność i wygląd Twoich zdjęć pozostaną niezmienione, niezależnie od tego, na jakim urządzeniu czy w jakim programie zostaną otwarte.
• Zwiększony profesjonalizm: Wysyłanie jednego, uporządkowanego pliku PDF zamiast wielu załączników świadczy o dbałości o szczegóły i profesjonalizmie. To szczególnie ważne w korespondencji biznesowej czy akademickiej.
• Potencjalne korzyści w zakresie bezpieczeństwa: Choć nie jest to główny temat, warto wspomnieć, że pliki PDF można zabezpieczyć hasłem, co dodaje warstwę ochrony dla wrażliwych danych.
• Uniwersalność: PDF jest formatem otwartym i powszechnie obsługiwanym, co eliminuje problemy z kompatybilnością.

Łączenie zdjęć w PDF online: proste narzędzia bez instalacji

Kiedy potrzebuję szybko połączyć kilka zdjęć w PDF i nie chcę instalować żadnego oprogramowania, narzędzia online są moim pierwszym wyborem. Ich główną zaletą jest natychmiastowa dostępność i prostota obsługi wystarczy przeglądarka internetowa. W Polsce są to jedne z najpopularniejszych metod, a ich szybkość działania sprawia, że są idealne do jednorazowych zadań lub gdy pracujemy na cudzym komputerze. Pamiętajmy jednak, aby zawsze zwracać uwagę na kwestie prywatności, o czym opowiem za chwilę.

Przewodnik krok po kroku: konwersja zdjęć za pomocą iLovePDF

iLovePDF to jedno z moich ulubionych narzędzi online ze względu na jego intuicyjność i szeroki zakres funkcji. Oto jak z niego skorzystać:

1. Otwórz stronę iLovePDF: Wejdź na stronę iLovePDF JPG do PDF w swojej przeglądarce.
2. Wybierz zdjęcia: Kliknij przycisk "Wybierz obrazy JPG" lub po prostu przeciągnij i upuść pliki graficzne (JPG, PNG, a nawet HEIC) do wyznaczonego obszaru. Możesz wybrać wiele zdjęć jednocześnie.
3. Uporządkuj i dostosuj: Po załadowaniu zdjęć zobaczysz ich miniatury. Możesz zmieniać ich kolejność, przeciągając je myszką. Po prawej stronie masz opcje dotyczące orientacji (pionowa/pozioma), marginesów i rozmiaru strony.
4. Konwertuj do PDF: Gdy wszystko jest gotowe, kliknij duży przycisk "Konwertuj na PDF".
5. Pobierz plik: Po chwili Twój plik PDF będzie gotowy do pobrania. Kliknij "Pobierz PDF" i zapisz go na swoim komputerze.

Smallpdf vs Adobe Online: które narzędzie wybrać i dlaczego?

Rynek narzędzi online jest bogaty, a Smallpdf i Adobe Online PDF Converter to dwaj giganci. Oba są popularne i oferują podobne funkcjonalności, ale mają swoje niuanse:

Narzędzie	Charakterystyka i zalety
Smallpdf	Bardzo intuicyjny interfejs, często chwalony za prostotę. Oferuje szeroki zakres narzędzi PDF (kompresja, edycja, podpisywanie) poza samą konwersją. W darmowej wersji ma dzienne limity użycia, co może być ograniczeniem przy dużej liczbie plików. Jest bardzo popularny w Polsce ze względu na szybkość i łatwość obsługi.
Adobe Online PDF Converter	To oficjalne narzędzie twórców formatu PDF, co dla wielu jest gwarancją jakości i kompatybilności. Oferuje solidną konwersję i integrację z innymi usługami Adobe. W darmowej wersji również ma ograniczenia, a pełny dostęp wymaga subskrypcji Adobe Acrobat. Często jest wybierany przez osoby ceniące sobie markę i pewność działania.

Osobiście uważam, że Smallpdf jest często bardziej przystępny dla początkujących, natomiast Adobe Online to solidny wybór dla tych, którzy już korzystają z ekosystemu Adobe.

Prywatność w sieci: na co uważać, korzystając z konwerterów online?

Korzystanie z narzędzi online wiąże się z przesyłaniem Twoich danych na zewnętrzne serwery. Zawsze podkreślam, że bezpieczeństwo i prywatność są kluczowe, zwłaszcza gdy chodzi o wrażliwe zdjęcia. Większość renomowanych usług dba o to, by pliki były usuwane po krótkim czasie, ale zawsze warto być czujnym.

Moje najważniejsze wskazówki:

• Sprawdź politykę prywatności: Zawsze poświęć chwilę na zapoznanie się z polityką prywatności serwisu. Dowiesz się z niej, jak długo Twoje pliki są przechowywane i w jaki sposób są zabezpieczane.
• Unikaj wrażliwych danych: Jeśli masz do czynienia ze zdjęciami zawierającymi bardzo poufne informacje, rozważ użycie wbudowanych funkcji systemu operacyjnego lub programów desktopowych zamiast narzędzi online.
• Korzystaj z HTTPS: Upewnij się, że strona, z której korzystasz, ma bezpieczne połączenie (adres zaczyna się od "https://").

Tworzenie PDF ze zdjęć na komputerze: wbudowane funkcje Windows i macOS

Dla tych, którzy cenią sobie bezpieczeństwo i nie chcą polegać na usługach online, wbudowane funkcje systemów operacyjnych są idealnym rozwiązaniem. Zarówno Windows, jak i macOS oferują natywne, darmowe i niezwykle proste sposoby na łączenie zdjęć w PDF, bez konieczności instalowania jakiegokolwiek dodatkowego oprogramowania. To często niedoceniane, a bardzo skuteczne metody.

Instrukcja dla Windows 10 i 11: magia opcji "Drukuj jako PDF"

Windows od lat oferuje wbudowaną drukarkę PDF, która jest niezwykle przydatna. Oto jak z niej skorzystać:

1. Wybierz zdjęcia: Otwórz folder ze zdjęciami. Przytrzymaj klawisz Ctrl i kliknij na wszystkie zdjęcia, które chcesz połączyć w jeden PDF.
2. Rozpocznij drukowanie: Kliknij prawym przyciskiem myszy na jedno z wybranych zdjęć i wybierz opcję "Drukuj".
3. Ustawienia drukowania: W oknie drukowania, które się pojawi, w sekcji "Drukarka" wybierz "Microsoft Print to PDF" (lub "Drukuj do pliku PDF" w zależności od wersji systemu).
4. Układ zdjęć: Zwróć uwagę na opcje układu po prawej stronie. Możesz wybrać, ile zdjęć ma być na jednej stronie (np. "Cała strona zdjęć" dla jednego zdjęcia na stronę, "9x13 cm" dla kilku zdjęć). Jeśli chcesz, aby każde zdjęcie było na oddzielnej stronie, wybierz opcję, która to umożliwia (np. "Cała strona zdjęć" lub odpowiedni rozmiar zdjęcia).
5. Drukuj do PDF: Kliknij przycisk "Drukuj". System poprosi Cię o podanie nazwy pliku PDF i wskazanie miejsca, w którym ma zostać zapisany.
6. Zapisz: Wpisz nazwę i kliknij "Zapisz". Gotowe!

Jak zrobić PDF ze zdjęć na Macu? Wykorzystaj potęgę aplikacji Podgląd

Użytkownicy macOS mają do dyspozycji potężne narzędzie aplikację Podgląd, która jest znacznie więcej niż tylko przeglądarką obrazów. To mój ulubiony sposób na szybkie tworzenie PDF-ów na Macu:

1. Otwórz zdjęcia w Podglądzie: Zaznacz wszystkie zdjęcia, które chcesz połączyć w PDF. Kliknij prawym przyciskiem myszy (lub z wciśniętym klawiszem Ctrl) na zaznaczeniu i wybierz "Otwórz za pomocą" -> "Podgląd".
2. Uporządkuj miniatury: Wszystkie zdjęcia otworzą się w jednym oknie Podglądu, a ich miniatury pojawią się na pasku bocznym po lewej stronie. Możesz przeciągać miniatury, aby zmienić kolejność stron w przyszłym PDF-ie.
3. Eksportuj do PDF: Gdy kolejność jest już prawidłowa, przejdź do paska menu na górze ekranu, wybierz "Plik" -> "Drukuj...".
4. Zapisz jako PDF: W oknie dialogowym drukowania, w lewym dolnym rogu, znajdziesz przycisk "PDF". Kliknij go i wybierz "Zachowaj jako PDF".
5. Nazwij i zapisz: W nowym oknie podaj nazwę pliku, wybierz lokalizację zapisu i kliknij "Zachowaj". Twój PDF jest gotowy!

Porządkowanie i nazywanie plików: prosty trik na idealną kolejność zdjęć

Często spotykam się z problemem złej kolejności zdjęć w wygenerowanym PDF-ie. Kluczem do sukcesu jest odpowiednie nazewnictwo plików przed konwersją. Systemy operacyjne i większość programów sortuje pliki alfabetycznie lub numerycznie. Jeśli nazwiesz swoje zdjęcia w logiczny sposób, np. "Dokument_01.jpg", "Dokument_02.jpg", "Dokument_03.jpg", to masz pewność, że w PDF-ie pojawią się we właściwej kolejności. To prosty, ale niezwykle skuteczny trik, który oszczędza mnóstwo czasu na późniejsze poprawki.

PDF ze zdjęć na smartfonie: szybkie metody na Androidzie i iOS

W dzisiejszych czasach smartfon to nasze mobilne biuro i aparat w jednym. Nic dziwnego, że rośnie zapotrzebowanie na tworzenie PDF-ów bezpośrednio z telefonu. To niezwykle wygodne, gdy potrzebujemy szybko wysłać skan dokumentu, notatki z wykładu czy zdjęcia z podróży. Na szczęście, zarówno Android, jak i iOS oferują intuicyjne metody, które pozwalają na to bez problemu.

Android: tworzenie PDF-a bezpośrednio z galerii (instrukcja dla popularnych marek)

Wiele smartfonów z Androidem (np. Samsung, Xiaomi) ma wbudowane funkcje, które pozwalają na tworzenie PDF-ów bezpośrednio z aplikacji Galeria. Poniżej przedstawiam ogólną instrukcję, która może się nieco różnić w zależności od producenta i wersji systemu:

1. Otwórz Galerię: Przejdź do aplikacji Galeria na swoim smartfonie.
2. Wybierz zdjęcia: Dotknij i przytrzymaj jedno zdjęcie, aby aktywować tryb wyboru. Następnie zaznacz wszystkie zdjęcia, które chcesz połączyć w PDF.
3. Znajdź opcję "Drukuj" lub "Utwórz PDF": Po zaznaczeniu zdjęć poszukaj ikony "Udostępnij" (zazwyczaj symbol trzech połączonych kropek) lub menu z trzema kropkami (Więcej opcji). W menu, które się pojawi, poszukaj opcji takiej jak "Drukuj", "Zapisz jako PDF" lub "Utwórz PDF". Na niektórych telefonach Samsung, po wybraniu zdjęć, możesz znaleźć opcję "Więcej" -> "Drukuj" lub "Utwórz PDF".
4. Wybierz drukarkę PDF: Jeśli wybrałeś "Drukuj", upewnij się, że jako drukarkę wybrano "Zapisz jako PDF" (lub podobną opcję).
5. Zapisz plik: Kliknij przycisk "Zapisz" (lub ikonę PDF). System poprosi Cię o wybranie lokalizacji zapisu i nazwanie pliku.
6. Gotowe: Twój plik PDF zostanie zapisany w wybranej lokalizacji, np. w folderze "Dokumenty" lub "Pobrane".

iPhone i iPad: błyskawiczny eksport zdjęć do PDF za pomocą funkcji systemowych

Użytkownicy urządzeń Apple mają równie proste, a nawet bardziej zintegrowane sposoby na tworzenie PDF-ów:

1. Wybierz zdjęcia w aplikacji Zdjęcia: Otwórz aplikację "Zdjęcia", a następnie zaznacz wszystkie obrazy, które chcesz połączyć.
2. Udostępnij i drukuj: Dotknij ikony "Udostępnij" (kwadrat ze strzałką w górę) w lewym dolnym rogu. Przewiń listę opcji w dół i wybierz "Drukuj".
3. Generuj PDF: W oknie podglądu drukowania, użyj gestu "uszczypnięcia" (rozciągnięcia dwoma palcami) na miniaturze pierwszej strony, aby powiększyć podgląd. To automatycznie utworzy PDF.
4. Zapisz do Plików: Po powiększeniu podglądu, ponownie dotknij ikony "Udostępnij" (w prawym górnym rogu). Teraz będziesz mieć opcję "Zachowaj w Plikach".
5. Wybierz lokalizację i zapisz: Wybierz folder, w którym chcesz zapisać swój PDF, nazwij go i dotknij "Zachowaj".

Najlepsze darmowe aplikacje do skanowania i tworzenia PDF na iOS i Android

Jeśli potrzebujesz bardziej zaawansowanych funkcji, takich jak automatyczne kadrowanie, poprawa jakości skanu czy optyczne rozpoznawanie znaków (OCR), warto sięgnąć po dedykowane aplikacje. Oto kilka moich rekomendacji:

• Microsoft Lens (iOS/Android): Niezwykle wszechstronna aplikacja, która świetnie radzi sobie ze skanowaniem dokumentów, tablic, wizytówek i konwertowaniem ich na PDF, Word, PowerPoint. Posiada funkcje poprawy jakości obrazu i OCR.
• Adobe Scan (iOS/Android): Darmowa aplikacja od Adobe, która oferuje doskonałą jakość skanowania i automatyczną detekcję krawędzi. Integruje się z Adobe Document Cloud i pozwala na łatwe tworzenie przeszukiwalnych PDF-ów.
• CamScanner (iOS/Android): Jedna z najpopularniejszych aplikacji do skanowania, oferująca wiele funkcji edycji, kompresji i zabezpieczeń. W darmowej wersji ma pewne ograniczenia i znaki wodne, ale jest bardzo potężna.

Jakość i rozmiar PDF ze zdjęć: jak zachować ostrość i zoptymalizować plik

Jednym z najczęstszych problemów, z jakimi spotykam się, gdy ktoś tworzy PDF ze zdjęć, jest utrata jakości lub ogromny rozmiar pliku. Nikt nie chce, żeby jego zdjęcia wyglądały pikselowo albo żeby plik ważył gigabajty i nie dało się go wysłać e-mailem. Na szczęście, istnieją sposoby, aby zachować ostrość i jednocześnie zoptymalizować rozmiar, a wszystko sprowadza się do zrozumienia kilku kluczowych pojęć.

DPI, kompresja, format: co musisz wiedzieć, by Twoje zdjęcia wyglądały idealnie?

Aby Twoje zdjęcia w PDF wyglądały idealnie, musisz zrozumieć trzy kluczowe elementy:

• DPI (Dots Per Inch): Określa gęstość pikseli na cal. Im wyższe DPI, tym lepsza jakość wydruku i większy rozmiar pliku. Do wyświetlania na ekranie 72-150 DPI jest wystarczające, do druku zazwyczaj potrzebujemy 300 DPI. Nie ma sensu używać 600 DPI, jeśli docelowo plik ma być tylko przeglądany na monitorze.
• Kompresja: To proces zmniejszania rozmiaru pliku. Może być bezstratna (np. PNG dla grafiki z tekstem) lub stratna (np. JPG dla zdjęć). Kompresja stratna usuwa część danych, co może prowadzić do utraty jakości, ale znacznie zmniejsza rozmiar.
• Formaty plików (JPG, PNG, HEIC):
  • JPG/JPEG: Idealny do zdjęć, oferuje dobrą kompresję stratną.
  • PNG: Lepszy do grafik z tekstem, zrzutów ekranu, czy obrazów z przezroczystością, ponieważ oferuje kompresję bezstratną. Pliki PNG są zazwyczaj większe niż JPG.
  • HEIC: Nowoczesny format Apple, oferujący lepszą kompresję niż JPG przy zachowaniu wysokiej jakości.

Moje najważniejsze wskazówki:

• Dopasuj DPI do celu: Jeśli PDF jest tylko do przeglądania online, 150 DPI to dobry kompromis. Do druku celuj w 300 DPI.
• Wybierz odpowiedni format wejściowy: Zdjęcia zapisuj jako JPG, grafiki z tekstem jako PNG.
• Używaj umiarkowanej kompresji: Większość narzędzi online pozwala wybrać poziom kompresji. Zawsze zaczynaj od średniego poziomu i sprawdzaj jakość.

Jak zmniejszyć rozmiar pliku PDF ze zdjęciami bez widocznej straty jakości?

Kiedy plik PDF jest za duży, a nie chcesz rezygnować z jakości, oto kilka technik, które stosuję:

1. Kompresja online: Wiele narzędzi online (np. iLovePDF, Smallpdf) oferuje dedykowane kompresory PDF. Wczytujesz plik, wybierasz poziom kompresji i pobierasz mniejszą wersję. To szybkie i często bardzo skuteczne.
2. Zmniejszenie rozdzielczości zdjęć przed konwersją: Jeśli Twoje zdjęcia mają bardzo wysoką rozdzielczość (np. 6000x4000 pikseli), a PDF ma być tylko do przeglądania na ekranie, możesz je zmniejszyć do np. 1920x1080 pikseli za pomocą prostego edytora graficznego przed konwersją do PDF.
3. Użycie funkcji "Drukuj do PDF" z opcjami optymalizacji: Niektóre wbudowane drukarki PDF (np. w systemach operacyjnych lub zaawansowanych programach) pozwalają na wybór jakości wydruku, co wpływa na kompresję i rozmiar końcowego pliku.
4. Zaawansowane programy: Programy takie jak Adobe Acrobat Pro oferują zaawansowane opcje optymalizacji PDF, w tym redukcję rozmiaru obrazów, usuwanie zbędnych danych i zmianę ustawień kompresji.

Zaawansowane programy dla wymagających: kiedy warto sięgnąć po Adobe Acrobat?

Dla osób, które regularnie pracują z dokumentami PDF, potrzebują pełnej kontroli nad procesem konwersji, edycji, zabezpieczeń czy optymalizacji, warto rozważyć inwestycję w zaawansowane programy desktopowe. Adobe Acrobat Pro to branżowy standard, oferujący niezrównane możliwości. Pozwala precyzyjnie kontrolować parametry kompresji, edytować tekst i obrazy w PDF-ie, dodawać komentarze, formularze, a nawet zabezpieczać dokumenty hasłem. Alternatywą dla Windows jest darmowy PDFCreator, który działa jako wirtualna drukarka z rozbudowanymi opcjami. Dla grafików, GIMP z funkcją eksportu warstw do PDF również może być przydatny, dając dużą kontrolę nad poszczególnymi elementami dokumentu.

Rozwiązywanie problemów z PDF ze zdjęć: najczęstsze wyzwania i porady

Nawet z najlepszymi narzędziami, czasem coś może pójść nie tak. Z mojego doświadczenia wynika, że istnieją trzy najczęściej pojawiające się problemy podczas tworzenia PDF ze zdjęć. Na szczęście, na każdy z nich mam sprawdzone rozwiązania.

Problem: zła kolejność zdjęć w PDF. Jak to naprawić?

To chyba najbardziej irytujący problem, gdy otwierasz PDF, a strony są w totalnym nieładzie. Najczęstszą przyczyną jest brak odpowiedniego nazewnictwa plików źródłowych lub nieuporządkowanie ich w narzędziu konwertującym.

Rozwiązanie:

1. Przed konwersją: Zawsze, ale to zawsze, nazywaj swoje pliki w sposób logiczny i numeryczny (np. "Raport_strona_01.jpg", "Raport_strona_02.jpg"). Większość narzędzi online i systemowych posortuje je wtedy automatycznie.
2. Podczas konwersji: Korzystając z narzędzi online (jak iLovePDF) lub aplikacji Podgląd na Macu, zawsze masz możliwość ręcznego przeciągania miniatur zdjęć, aby ustawić je w odpowiedniej kolejności przed wygenerowaniem PDF-a. Poświęć na to chwilę!
3. Po konwersji: Jeśli PDF jest już gotowy i ma złą kolejność, możesz użyć online'owych edytorów PDF (np. iLovePDF, Smallpdf funkcja "Organizuj PDF") lub zaawansowanych programów desktopowych (Adobe Acrobat Pro), aby przestawiać strony.

Problem: plik PDF jest za duży, by wysłać go e-mailem. Co teraz?

To klasyka! Wysokiej jakości zdjęcia potrafią stworzyć gigantyczne pliki PDF, które przekraczają limity załączników e-mailowych.

Rozwiązanie:

1. Kompresja PDF: Skorzystaj z dedykowanych kompresorów PDF online (iLovePDF, Smallpdf) lub wbudowanych funkcji w zaawansowanych programach. Zazwyczaj oferują one różne poziomy kompresji, więc możesz znaleźć balans między rozmiarem a jakością.
2. Zmniejszenie rozdzielczości zdjęć: Jeśli masz oryginalne zdjęcia, zmniejsz ich rozdzielczość (np. do 1920x1080px) przed utworzeniem PDF-a. To znacznie zredukuje rozmiar.
3. Podział pliku PDF: Jeśli kompresja nie wystarcza, możesz podzielić jeden duży PDF na kilka mniejszych plików (również za pomocą narzędzi online lub desktopowych).
4. Usługi przechowywania w chmurze: Zamiast wysyłać plik jako załącznik, prześlij go na dysk w chmurze (np. Google Drive, Dropbox, OneDrive) i wyślij odbiorcy link do pobrania. To najprostsze i najbezpieczniejsze rozwiązanie dla bardzo dużych plików.

Przeczytaj również: Jak zrobić idealne zdjęcie do dowodu? Wymogi i porady eksperta

Problem: zdjęcia w PDF są obrócone. Jak je poprawnie ustawić?

Czasem zdjęcia, zwłaszcza te zrobione telefonem, mogą być obrócone w PDF-ie. To zazwyczaj kwestia orientacji obrazu w pliku źródłowym lub ustawień w narzędziu konwertującym.

Rozwiązanie:

1. Obróć zdjęcia przed konwersją: Najlepiej jest upewnić się, że wszystkie zdjęcia są poprawnie zorientowane w dowolnym programie graficznym (nawet systemowym Podglądzie lub Galerii) przed ich dodaniem do konwertera PDF.
2. Opcje orientacji w konwerterze: Wiele narzędzi online (jak iLovePDF) oferuje opcje obracania zdjęć bezpośrednio w interfejsie przed konwersją. Zwróć na nie uwagę!
3. Edycja PDF po konwersji: Jeśli plik PDF jest już gotowy i zawiera obrócone strony, możesz użyć edytora PDF (online lub desktopowego) do obrócenia pojedynczych stron.